گرانی مسکن در چرخه معیوب
کامران نرجه؛ روزنامهنگار اقتصادی
قیمت مسکن چنان در چرخه معیوب تولید و عرضه افزایش پیدا کرده است که کلاً دیگر در تعریف «نیاز ضروری برای زندگی» نمیگنجد؛ جهش ۳۳ تا ۳۸ برابری قیمت مسکن در ۱۰ سال، واقعیتی است که ناتوانی سیاستهای مسکنی در ساماندهی بازار را اثبات میکند.
بررسی روند ۱۰ ساله افزایش قیمت مسکن در شهرهای بزرگ نشان میدهد سیاست دولتهای مختلف در کنترل شاخص تورم این حوزه موفق نبوده و حتی در مواردی به تشدید گرانی مسکن منجر شده است.
بهعنوان نمونه اگر به تغییرات صورت گرفته در شاخص قیمت معاملات ۱۰ سال گذشته مسکن در کلانشهرهای ایران توجه کنیم، به اعدادی دست خواهیم یافت که در کمتر بازاری مشاهده میشود. این مسئله ثابت میکند که باوجود «رکودِ تورمی» حاکم بر بازار مسکن، شیب تورم ایجاد شده در این بازار بیشتر از شدت رکود معاملات بوده است.
در کلانشهر تهران میانگین قیمت هر مترمربع مسکن معامله شده در سال ۱۳۹۴ از ۳ میلیون و ۹۵۰ هزار تومان با ۳۳۰۰ درصد رشد به ۱۳۰ میلیون تومان در سال گذشته رسیده و در شهر کرج (دومین کلانشهر پرجمعیت ایران) همین شاخص در بازه زمانی موردنظر حداقل ۳۸ برابر شده است.
میانگین قیمت هر مترمربع مسکن معامله شده در کلانشهر مشهد هم در همین دوره زمانی، از ۲ میلیون و ۸۵۰ هزار تومان به ۹۱ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان در سال گذشته افزایش یافته که بیانگر ۳۲۱۰ درصد رشد است. همین شاخص را اگر در سایر کلانشهرهای کشور نظیر اصفهان، تبریز، شیراز، رشت، اراک، کرمانشاه، همدان و یزد مورد سنجش قرار دهیم به میانگین رشد ۲۸ تا ۳۲ برابری در ۱۰ سال گذشته خواهیم رسید.
باوجوداین اگر تعداد معاملات مسکن کلانشهرها در همین بازه زمانی مورد ارزیابی قرار گیرد، بهطور میانگین با کاهش ۳۰ تا ۳۵ درصدی روبرو خواهیم شد. بهعنوان نمونه در سال ۱۳۹۴ تعداد معاملات مسکن صورت گرفته در تهران ۱۵۵ هزار واحد بوده که پارسال این رقم به حدود ۹۵ هزار واحد (۴۰ درصد کاهش) رسیده است. در سایر کلانشهرها هم کاهش معاملات در همین حدود ارزیابی میشود.
البته اگر کاهش تجمیعی معاملات مسکن کلانشهرهای ایران را در بازه ۱۰ سال گذشته مورد توجه قرار دهیم، میانگین روند نزولی معاملات صورت گرفته به حدود ۳۵ درصد خواهد رسید. این نسبت بسیار کمتر از روند تورمی قیمت مسکن در همین بازه زمانی است که ثابت میکند شیب رکودی بازار کمتر از شتاب تورمی آن بوده است.
بدتر اینکه ارزیابیهای جدید میدانی نشان میدهد، از ابتدای امسال تاکنون روند تورم قیمت مسکن در کلانشهرهای ایران دوباره شتاب گرفته و بهطور میانگین ۳۰ درصد قیمتها افزایش یافته است. بهعبارتدیگر عطش گرانی مسکن همچنان در این بازار راکد بالاست.
میل به گرانی مسکن در کلانشهرها طی این دوره ۱۰ ساله از دو عامل تشدید مهاجرت و ناکارآمدی سیاستهای توسعه مسکن نشأت گرفته است که در هر دو مورد میتوان برنامههای مدیریتی دولت را نقد کرد.
از یکسو دولتهای ۱۰ سال گذشته نتوانستهاند جمعیت روستایی کشور و ساکنان شهرهای کوچک را حفظ و برای مهاجرت معکوس از کلانشهرها مشوق لازم طراحی کنند و از سوی دیگر تعداد واحدهای مسکونی ساخته شده در کشور طی این دوره بسیار کمتر از تعداد تقاضای واقعی مسکن بوده است
بر اساس آمار رسمی هماینک بالغبر ۶ میلیون متقاضی واقعی فاقد مسکن در کشور وجود دارد ولی تعداد واحدهای در حال ساخت کمتر از ۸۰۰ هزار واحد هستند که در بهترین شرایط ۳۵ درصد آنها تا پایان امسال به بهرهبرداری میرسند. همین تقاضای انباشته شده که هرسال بر تعداد آنها افزوده میشود، به همراه تورم نهادههای تولید و کاهش میزان سرمایهگذاری در بازار، بزرگترین مُحرّک تورم قیمت مسکن در کشور است. این واقعیت تلخ که خرید مسکن ملکی برای اغلب متقاضیان در ایران به یک آرزوی دیرین تبدیل شده، توجه ویژه دولت به ساماندهی این حوزه را طلب میکند.
طبق گزارشهای رسمی هماینک قدرت خرید مسکن برای جوانان متقاضی فاقد خانه به حدی کاهش یافته که حتی با استفاده از تسهیلات حمایتی دولت و سیستم بانکی، حداقل ۷۳ سال دیگر صاحبخانه خواهند شد. این چشمانداز دور به بزرگترین مانع ازدواج جوانان و یافتن سرپناه ملکی برای متقاضیان واقعی تبدیل شده است./اطلاعات
