در توسعه شهری، سهم مردم از ثروت شهر چقدر است؟
درحالی‌که توسعه شهری فرصت‌های تازه‌ای برای افزایش ثروت صاحبان سرمایه فراهم می‌کند، این پرسش همچنان باقی است که مردم، به‌ویژه گروه‌هایی که از سرمایه و دارایی ملکی برخوردار نیستند، چه سهمی از منافع این توسعه خواهند داشت؟
سولماز ایمانی, کارشناس ارشد طراحی شهری
شهر فقط زمین و ساختمان نیست؛ زندگی مردمی است که سال‌ها در آن کار کرده‌اند، خانه ساخته‌اند و برای بهتر شدنش هزینه داده‌اند. اما وقتی شهر ارزشمندتر می‌شود، سهم این مردم از ارزش‌آفرینی چیست؟
علی عسکری، کارشناس مسکن، با اشاره به ساخت ۲۰۰ هزار واحد مسکونی در تهران از محل تراکم‌فروشی، مدعی است بیش از ۹۰ درصد این واحدها به ثروتمندان و افراد بانفوذ رسیده است. این آمار، فارغ از ضرورت بررسی و راستی‌آزمایی، تلنگری جدی است: آیا توسعه شهری قرار است زندگی همه را بهتر کند یا فرصت‌های تازه‌ای برای کسانی بسازد که از قبل سرمایه و قدرت بیشتری دارند؟
سهم مردم از ثروتی که در فرایند توسعه شهری ایجاد می‌شود، چیست؟
تجربه تراکم‌فروشی نشان داده است که بیشتر ساختن، همیشه به معنای بهتر شدن زندگی مردم نیست. ممکن است ارزش زمین و ساختمان بالا برود، پروژه‌های بزرگ ساخته شوند و سرمایه‌های بیشتری وارد شهر شود، اما خانواده‌ای که سال‌ها برای خانه‌دار شدن تلاش کرده، همچنان از داشتن یک سرپناه مناسب دور بماند.
حالا که قانون توسعه‌گری در مسیر تدوین قرار دارد و بحث تمرکززدایی جمعیتی و فضایی نیز مطرح است، این پرسش اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که آیا توسعه شهری قرار است کیفیت زندگی همه شهروندان را ارتقا دهد یا به‌تدریج امکان زندگی و ماندن در تهران را به امتیازی برای ثروتمندان تبدیل کند؟
توسعه‌گری می‌تواند زمینه‌ساز ساخت‌وساز حرفه‌ای‌تر و جذب سرمایه باشد، اما در کنار منافع اقتصادی توسعه‌گران، باید سهم مردم و منافع عمومی از این فرایند نیز به‌روشنی مشخص شود.
قرار نیست سرمایه‌گذار از سود خود محروم شود؛ سرمایه برای ورود به پروژه به انگیزه اقتصادی نیاز دارد. اما آیا منصفانه است که ارزش شهر با زیرساخت‌ها، امکانات عمومی و زندگی جمعی مردم افزایش پیدا کند، ولی بخش عمده منافع آن فقط نصیب صاحبان زمین و سرمایه شود؟
شهر فقط متعلق به کسانی نیست که در آن سرمایه‌گذاری می‌کنند؛ متعلق به کسانی هم هست که در آن زندگی می‌کنند.
قانون توسعه‌گری نباید فقط راه را برای ساخت‌وساز و سودآوری هموار کند؛ بلکه باید روشن کند مردم، به‌ویژه آن‌هایی که نه زمین دارند و نه سرمایه‌ای برای ورود به این بازار، چگونه از نتایج توسعه بهره‌مند می‌شوند.
توسعه زمانی ارزشمند است که اثر آن را بتوان در زندگی مردم دید؛ در خانه‌ای که دست‌یافتنی‌تر می‌شود، در محله‌ای که کیفیت زندگی در آن بالا می‌رود و در شهری که فرصت‌های بهتری برای همه فراهم می‌کند.
اگر قرار است شهر توسعه پیدا کند، نباید فقط ساختمان‌ها بزرگ‌تر و دارایی ثروتمندان ارزشمندتر شود؛ زندگی مردم هم باید بهتر شود.
