فاجعه ملی در راه است / کیفیت ساختوساز در ایران گرفتار زنجیره عقبماندگی
کانون سراسری بتن آماده کشور پس از مکاتبه با ریاستجمهوری، دادستانی و چند وزارتخانه هشدار میدهد: تا زمانی که سازوکار توزیع سیمان در بورس اصلاح نشود، تضمین کیفیت استاندارد بتن، و به تبع آن ایمنی سازهها با بنبست جدی روبهرو خواهد بود.
به گزارش عصرسازندگان، بتن آماده، محصولی فاسدشدنی و کاملاً وابسته به کیفیت سیمان است؛ اما سیاستهای بورسی توزیع سیمان، عملاً تولید استاندارد را مختل کرده است. سالانه ۶۵ میلیون تن سیمان در ایران تولید میشود؛ رقمی که روی کاغذ نشاندهنده ظرفیت عظیم صنعت ساختمان است، اما در دل همین آمار، بحرانی پنهان شده که میتواند ستونهای ساختمانهای کشور را لرزان کند: بحران کیفیت بتن آماده.
بیش از ۱۰۰ میلیون مترمکعب بتن آماده هر ساله از دل ۱۷۰۰ کارخانه بتن در سراسر کشور بیرون میآید و به ساختمانهای مهم اعم از مسکونی، بیمارستانها و مراکز اداری میرود؛ سازههایی که زندگی، سلامت و امنیت مردم به آنها گره خورده است. اما متولیان صنعت بتن میگویند این محصول حیاتی، امروز گرفتار سازوکاری شده که بیش از آنکه علمی باشد، بورسی است.
کانون سراسری بتن آماده کشور، بهعنوان نماینده رسمی این صنعت، معتقد است؛ هنوز در کشور، «بتن» بهدرستی فهم نشده است. بسیاری هنوز آن را ترکیب سادهای از شن و ماسه و آب میدانند، در حالی که بتن آماده یک محصول مهندسی دقیق، وابسته به فرمولهای علمی و استانداردهای سختگیرانه است.
مشکل اصلی کجاست؟
مشکل اصلی نه قیمت بتن، بلکه نحوه توزیع سیمان در بورس کالاست.
محرم کریمی؛ دبیر کانون سراسری بتن آماده کشور در مورد کیفیت بتن آماده توضیح میدهد: وقتی سیمان از چند کارخانه مختلف وارد یک سیلو میشود، عملاً امکان تولید بتن استاندارد از بین میرود. تولیدکنندگان مجبورند برای تأمین نیازشان از چند کارخانه خرید کنند و نتیجه، سیلوی چندصاحب است؛ ترکیبی ناهمگون که با آن نمیتوان بتن قابلاعتماد ساخت. کانون سراسری بتن آماده کشور، این وضعیت را در نامهای رسمی به رئیسجمهور «فاجعه ملی» نامیده است.
بخش مهمی از ساختمانهای کشور با بتنی پایینتر از حداقل استاندارد ساخته میشوند
دبیر کانون سراسری بتن آماده کشور ادامه میدهد: صنایع فلزات(فولاد، مس، آلومینیوم) پس از تولید وارد بورس میشوند، اما بتن ابتدا فروخته و سپس تولید میشود؛ چون محصولی فاسدشدنی است. این تفاوت بنیادین، جایگاه بتن را در سازوکار بورس پیچیده و پرریسک کرده است. از سوی دیگر، گمرک اعلام کرده سیمانی که در رینگ بورس معامله نشود اجازه صادرات ندارد؛ تصمیمی که فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان بتن وارد کرده است.
کریمی در مورد قیمت بتن آماده میگوید: امروز بحث قیمت برای ما اولویت نیست؛ اولویت، حق انتخاب شفاف سیمان باکیفیت از منبع قابلاعتماد است.
وی افزود: نکته نگرانکنندهتر اینجاست که حتی استاندارد حداقلی بتن در کشور رده مقاومتی C50 که در کتاب بتن ۱۴۰۴ آمده، هنوز محقق نشده است. این یعنی بخش مهمی از ساختمانهای کشور با بتنی پایینتر از حداقل استاندارد ساخته میشوند.
دبیر کانون سراسری بتن آماده کشور با اشاره به وجود توان فنی تولیدکنندگان بتن آماده تصریح میکند: تولیدکنندگان میگویند قادرند بتن با رده مقاومتی C70 و بتنهای ضدآب و مقاوم تولید کنند؛ اما شرط آن، دسترسی آزادانه به سیمان باکیفیت است، نه سیمان چندمنبعیِ تحمیلی از بورس.
به گفته وی، کانون سراسری بتن آماده کشور تاکنون با نهادهای مختلف از ریاستجمهوری تا وزارت راه، وزارت کشور، سازمان بورس و پدافند غیرعامل مکاتبه کرده و جلساتی نیز برگزار شده است. اما سؤال اساسی همچنان بیپاسخ مانده است:
آیا امنیت سازههای کشور قربانی سازوکار معیوب بورس خواهد شد، یا ارادهای برای اصلاح واقعی شکل میگیرد؟
طبق اعلام وزارت راه و شهرسازی، عمر مفید ساختمانها در ایران هنوز ۲۰ تا ۳۰ سال است؛ رقمی که در مقایسه با ساختمانهای ۱۵۰ سالهای که در دنیا همچنان «نوساز» محسوب میشوند، نشاندهنده عقبماندگی جدی در کیفیت ساختوساز است.
دسترسی پایدار به تیپ سیمان مناسب برای طرح اختلاط بتن فراهم شود
در حالی که بتن آماده بهطور میانگین تنها حدود ۴ درصد از هزینه یک ساختمان را تشکیل میدهد، فعالان این صنعت میگویند همین سهم کوچک امروز به یکی از پرریسکترین حلقههای زنجیره ساختوساز بدل شده است؛ ریسکی که میتواند امنیت سازهها و جان مردم را تهدید کند.
علی صادقی؛ نایبرئیس کانون سراسری بتن آماده، به صراحت میگوید حتی افزایش جزئی کیفیت سیمان و مواد افزودنی در حد ۰.۱ تا ۰.۲ درصد میتواند عمر ساختمانهای کشور را بهطور معناداری بالا ببرد. این در حالی است که طبق اعلام وزارت راه و شهرسازی، عمر مفید ساختمانها در ایران هنوز ۲۰ تا ۳۰ سال است؛ رقمی که در مقایسه با ساختمانهای ۱۵۰ سالهای که در دنیا همچنان «نوساز» محسوب میشوند، نشاندهنده عقبماندگی جدی در کیفیت ساختوساز است.
به گفته صادقی، طی یک دهه گذشته با فشار و پیگیری کانون سراسری بتن آماده، کیفیت شن، ماسه و سنگدانهها بهطور محسوسی ارتقا یافته و برخی کارخانههای سیمان نیز ناچار شدهاند آزمایشگاههای تخصصی راهاندازی کنند و تولید روزانه خود را تست کنند تا با نیازهای واقعی بتن آماده متناسبسازی و همخوان شود. اما این پیشرفتها هنوز کافی نیست.
وی نقطه بحرانی را «عملآوری بتن» میداند؛ مرحلهای که عملاً رها شده است. صادقی هشدار میدهد اگر بتن در محل پروژه بهدرستی عملآوری نشود، حتی با بهترین مصالح نیز تا ۷۰ درصد افت کیفیت خواهد داشت و دوام خود را از دست میدهد.
بهزعم وی، این بیتوجهی سیستماتیک به عملآوری، یکی از حلقههای گمشده نظارت در ساختوساز کشور است و مسئولیت آن بهطور جدی باید متوجه کارفرما، محاسب و ناظر پروژه باشد.
کانون سراسری بتن آماده در واکنش به این وضعیت، دورههای آموزشی گستردهای برای مسئولان فنی، اپراتورها، نظام مهندسی و دستگاههای اجرایی برگزار کرده و در بسیاری از استانها کرسی در شورای فنی گرفته است؛ اما تأکید میکند که آموزش بدون اصلاح ساختار تأمین مصالح، درمانی مقطعی است.
صادقی سیمان را «کالای استراتژیک و قلب فونداسیون ساختمان» میخواند و میگوید: تولیدکنندگان بتن باید اختیار خرید شفاف و هدفمند از کارخانه مورد اعتماد خود را داشته باشند.
وی تصریح میکند: کانون بهدنبال دخالت در سازوکار بورس نیست، بلکه خواهان دسترسی پایدار به تیپ سیمان مناسب برای طرح اختلاط بتن است؛ حقی که امروز عملاً سلب شده است.
به گفته وی، اجبار تولیدکنندگان به خرید از چند کارخانه مختلف؛ در حالی که سیمانها از نظر خواص فیزیکی و شیمیایی با هم متفاوتاند، اجرای طرح اختلاط استاندارد را ناممکن کرده است. نتیجه این وضعیت، «گسستگی خطرناک در زنجیره تولید بتن» است؛ گسستگیای که میتواند به افت کیفیت گسترده و در نهایت به سازههای ناایمن منجر شود.
مواد اولیه سیمان و بتن باید در اولویت عرضه قرار گیرد و دسترسی به خرید آنها از بورس تسهیل شود تا کیفیت محصول نهایی قابل تضمین باشد.
ضرورت ایجاد حلقه تضمین کیفیت در تولید بتن
در همین حال، مهران رهگذر؛ رئیس هیئت مدیره کانون سراسری بتن آماده، تأکید میکند: کالاهای استراتژیک و مقاومتی مثل دارو یا بتن آماده نباید محل رقابت بورس شوند و حتی در صورت عرضه اضطراری، نباید با مکانیزم رقابتی مواجه شوند.
رئیس هیئتمدیره کانون سراسری بتن آماده معتقد است: مواد اولیه سیمان و بتن باید در اولویت عرضه قرار گیرد و دسترسی به خرید آنها از بورس تسهیل شود تا کیفیت محصول نهایی قابل تضمین باشد.
به اعتقاد وی، ریشه بحران از نظر کانون سراسری بتن آماده جایی نیست جز، بورس سیمان.
به گزارش عصرسازندگان، جمعبندی کانون سراسری بتن آماده صریح است:
تا زمانی که نحوه توزیع سیمان در بورس اصلاح نشود، نهتنها ارتقای واقعی کیفیت بتن محقق نخواهد شد، بلکه امنیت سازههای کشور همچنان در معرض مخاطره باقی میماند.
